DHDI Corporation

Minh bạch: Được và mất

TS. Nguyễn Đình Cung - Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM) cho rằng, DNTN Việt Nam chưa lớn bởi chưa đạt được tính minh bạch, do chính năng lực quản trị còn yếu kém.

Với hơn 93,85% các DNTN ở Việt Nam hiện sử dụng dưới 200 lao động, ngưỡng tiêu chuẩn được đánh giá là nhỏ ở Việt Nam (trừ các DN ngành thương mại, dịch vụ), trong đó có 80% DN mới đăng ký thành lập. Sự kém minh bạch, thiếu công khai về quản lý tài chính là khá phổ biến. Rất nhiều DNTN chưa thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ chế độ báo cáo tài chính; việc lập sổ sách kế toán chủ yếu để đối phó với các cơ quan thuế chứ chưa phải mục đích phục vụ việc quản lý tài chính chặt chẽ trong DN. Do đó, muốn đầu tư vào các DN này, cũng khó lòng nắm được điểm mạnh, điểm yếu thực sự của họ.

Điều này tất yếu sẽ kéo theo những khó khăn cho việc hoạch định chiến lược phát triển, trung và dài hạn cho chính DN đó. Chưa kể còn những tồn tại ở DNTN là mô hình quản trị kiểu gia đình, khép kín, không tách biệt chức năng sở hữu vốn và chức năng quản lý, tài sản của DN và tài sản cá nhân người góp vốn…

Trong khi đó, do chính sách và môi trường kinh doanh dành cho khối này còn chưa đủ mạnh và công bằng để khuyến khích DNTN minh bạch, nếu không muốn nhận lại những tác dụng ngược.

Theo báo cáo nghiên cứu chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh  2009 (PCI), một điểm cải thiện chỉ số minh bạch sẽ giúp tăng 13% số DNTN/1000 dân. Con số này cho thấy vai trò quan trọng và tính quyết định đến sự phát triển của DN của một môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch. Chính sách thiếu minh bạch đã dẫn tới "một rừng văn bản" phức tạp và quy định mâu thuẫn mà chỉ các cán bộ công quyền và DN có "quan hệ mật thiết" mới biết cách thực hiện "đúng quy định" (Báo cáo PCI 2009).

"Di sản" thời kinh tế kế hoạch hoá

Ngay cả ở các thành phố lớn, nơi DNTN phát triển mạnh, theo TS. Nguyễn Đình Cung "Một thực tế khá phổ biến hiện nay, thậm chí trở thành ấn tượng đối với DNTN ở Việt Nam là trung thực, thật thà thường thua thiệt".

Ngoài vấn đề ngại công khai, minh bạch do tâm lý chịu ảnh hưởng của thời kỳ kế hoạch hóa tập trung những thập kỷ trước, DNTN cho rằng điều kiện bên ngoài hay nói khác đi là môi trường kinh doanh khiến cho những nỗ lực minh bạch hóa thông tin về DN không được ủng hộ. Nhiều khi việc công khai thông tin không bảo vệ được quyền lợi của các cổ đông mà còn có thể phản tác dụng. Chẳng hạn như sự công khai, minh bạch có thể khiến các đối thủ cạnh tranh bắt chước chiến lược kinh doanh, chiến lược sản phẩm hay thị trường. Khi công khai hóa, các DN phải tốn thêm chi phí về kế toán, kiểm toán mà lợi ích từ minh bạch chưa được đảm bảo bằng sự công bằng. "Lợi ích đạt được từ minh bạch chưa chắc đã nhiều bằng không minh bạch"- ông Cung nói. Sự thiếu minh bạch của DNTN hay cộng đồng DN nói chung, ở một góc độ cụ thể hơn do thái độ hành xử của các cơ quan nhà nước không rõ ràng, thiếu nghiêm khắc. Ví dụ, các DN vi phạm môi trường không được xử lý thích đáng nên nhiều DN đã "quên" hoặc "sơ suất" trong việc thực hiện việc đầu tư để bảo vệ môi trường.

  Yêu cầu thương trường hiện tại đã bắt đầu thay đổi như việc khách hàng ở thị trường nước ngoài đòi hỏi phải minh bạch và có đạo đức trong kinh doanh, nguồn gốc rõ ràng về sản phẩm. Do đó, nếu DNTN không đáp ứng được sự rõ ràng ở những khâu đó, sẽ bị thị trường loại bỏ dần. Khung luật pháp cũng đang dần được điều chỉnh để cho sự minh bạch này diễn ra nhanh hơn (như Bộ Công Thương sửa đổi một số chính sách phát triển thị trường trong nước cùng phát triển kinh tế tư nhân). Nói tóm lại, đó là quá trình nâng cấp trách nhiệm xã hội của các nhà quản lý và DNTN, để minh bạch là hiệu quả thấy rõ.

Theo NHNN Việt Nam.