DHDI Corporation

Có hai điểm nổi bật đằng sau chuyến công du bốn nước châu Á của Thủ tướng Trung Quốc. Một, căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên là đề tài cộm cán tại tất cả cuộc hội đàm chính thức giữa khách và chủ. Hai, căng thẳng kinh tế – xã hội ở Trung Quốc hiện đang trở nên nghiêm trọng hơn do bị tác động bởi khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Và những nỗi lo khởi nguồn từ đấy…

Cân bằng khu vực có thể đảo lộn

Trung Quốc muốn tập trung để ổn định tình hình trong nước và thuận lợi hoá môi trường quốc tế. Vì thế, Trung Quốc coi việc Mỹ gia tăng quan hệ quân sự với Seoul/Tokyo và mở rộng các sợi dây liên lạc về chính trị/an ninh với Đông Nam Á là những thách thức khu vực ngày càng tích tụ.

Thăm Seoul (28.5), Thủ tướng Ôn cảm nhận sự bối rối về vai trò hiện nay của Trung Quốc trong sự cố Cheonan. Không được mời vào uỷ ban Điều tra quốc tế, Bắc Kinh thấy vai trò trung gian của mình trong đàm phán sáu bên có phần bị coi nhẹ. Sự lưỡng lự của Trung Quốc có thể làm giảm thế đàm phán của Ôn Thủ tướng trong tour bốn nước.

Nhưng đấy là mối lo nhỏ! Mối lo lớn hơn nhiều là việc Hàn Quốc sau ngày 26.3 có thể đảo ngược tiến trình ngày càng độc lập hơn trong quan hệ với Mỹ. Sau gần cả thập kỷ theo đuổi một chính sách đối ngoại và quốc phòng, Hàn Quốc có xu hướng tách dần khỏi cái ô bảo trợ của Mỹ.

Những cuộc tập trận chống tàu ngầm của liên quân Mỹ – Hàn ngay trên biển Hoàng Hải trong tháng tới đã được công bố. Hàn Quốc còn cho biết sẽ có kế hoạch thiết lập mạng quan sát các hoạt động của tàu ngầm. Vậy, các tàu ngầm của Trung Quốc cũng bị theo dõi và các thông tin thu thập được có thể sẽ được chuyển ngay cho Washington.

Ôn Thủ tướng gắng tiếp thêm sinh lực cho mối quan hệ Trung – Hàn trong các cuộc đàm phán và cố thuyết phục Seoul không nhất thiết phải dựa vào lực lượng Hải quân Mỹ để ép Bình Nhưỡng nhận trách nhiệm. Hợp tác Hải quân Mỹ – Hàn được tăng cường, căn cứ quân sự của Mỹ ở Nhật Bản được giữ lại, tất cả đều là những điềm xấu đối với cân bằng khu vực, theo nhìn nhận của Bắc Kinh.

Dịp này Trung Quốc có trưng thêm món quà kinh tế: hiệp định Thương mại tự do Trung – Hàn. Trước đây, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản từng kêu gọi tiến hành đàm phán nhằm xây dựng khu vực mậu dịch tự do chung giữa ba nước. Lần này, dĩ nhiên Bắc Kinh không quên hứa sẽ nói chuyện phải quấy với Bình Nhưỡng về vụ tàu chìm. Cho đến khi ra về, Trung Quốc vẫn lần lữa trong việc chấp nhận các chứng cứ điều tra, nên có thể vì thế mà các thoả thuận về kinh tế chưa đi đến kết cục rõ rệt.

Tay ba, song phương đều khó

Hội nghị ba bên Trung – Nhật – Hàn (29 – 31.5) có mục tiêu chính là bàn về kinh tế – thương mại, nhưng vụ Cheonan đã làm cho các cố gắng của bộ tam chìm xuồng. Seoul và Tokyo đều gia tăng áp lực lên Bắc Kinh. Trước tình hình ngày càng căng thẳng trong quan hệ liên Triều, Bắc Kinh khó lòng né tránh trách nhiệm của mình đối với đồng minh Bình Nhưỡng.

Cuộc gặp bộ tam để thúc đẩy hợp tác của Cộng đồng Đông Á không tiến triển như kế hoạch. Vai trò lấn lướt của Mỹ trong vụ Cheonan làm cho các nỗ lực của Trung Quốc nhằm thiết kế một định chế mới trong khu vực lần này không được hưởng ứng như đón đợi. Trung Quốc và các nước liên quan đều phải chuẩn bị một “kịch bản đầy ác mộng” như tựa đề trên báo Economist. Sự cố chìm tàu nay không còn chỉ bó hẹp trên bán đảo Triều Tiên mà còn tác động đến cả thị trường tài chính thế giới.

Phần được dư luận chú ý trong chuyến thăm châu Á của Ôn Thủ tướng tập trung nhiều vào Hàn Quốc và Nhật Bản. Tuy nhiên, hai chặng cuối của cuộc hành trình tại Mông Cổ (1 – 2.6) và Myanmar (3 – 4.6) cũng phản ánh các nỗi niềm quan ngại về chiến lược của Bắc Kinh. Cuộc chạy đua giành giật để khai thác các mỏ quặng và năng lượng trở nên không dễ dàng.

Tập đoàn khai thác khoáng sản Shenhua của Trung Quốc cạnh tranh với các nhà thầu của Mỹ, Nhật và Úc trong địa hạt khai thác các mỏ lớn ở Mông Cổ. Gần đây, theo đánh giá của Bắc Kinh, Mông Cổ liếc mắt sang cả với Nga. Và để cân bằng đối trọng với ảnh hưởng của Trung – Nga, Ulan Bator đã có những bước đi chủ động xích lại gần hơn với Mỹ, phương Tây và châu Âu. Tình thế này làm cho cuộc đua càng trở nên nóng bỏng.

Khi Mỹ và phương Tây bắt đầu thôi xa lánh chính quyền Myanmar là lúc Trung Quốc đau đầu. Chừng nào Myanmar còn bị coi là một trong các quốc gia “ương ổi” chừng đó Bắc Kinh luôn luôn chiếm vị trí “chiếu trên” trong quan hệ chính trị và kinh tế. Những chuyến thăm của các quan chức Mỹ gần đây và tuyên bố Mỹ sẽ tái can dự vào Myanmar làm cho vị trí Naypidaw trong đòn bẩy ngoại giao của Trung Quốc mất dần tác dụng.

Trỗi dậy đụng đầu với trở lại

Nhìn bề mặt, chuyến thăm châu Á của Ôn Thủ tướng chỉ là một hoạt động ngoại giao định kỳ. Bị những đám mây khủng hoảng liên Triều bao phủ, chuyến thăm hé lộ các ưu tư chiến lược của Trung Quốc một cách hiển nhiên. Trước đây, Trung Quốc thấy Mỹ bị lún sâu vào các khu vực khác và có vẻ sao nhãng đối với châu Á trong nhiều năm. Đó là cơ hội để Trung Quốc múa gậy vườn hoang.

Nhưng sự “lơ đãng” của Mỹ đối với châu Á dường như đã chấm dứt. Những lợi ích chiến lược mới của Mỹ ở Đông Nam Á đã được khuấy động. Các mối quan tâm đối với địa – chính trị châu Á càng nóng lên sau những tác động của sự cố Cheonan. Tất cả câu chuyện này xảy ra vào thời điểm không hay ho gì cho Trung Quốc. Sự trở lại của Mỹ rõ ràng đang đụng đầu với sự trỗi dậy của Trung Quốc ở châu Á.

Bắc Kinh đang phải xoay vần với những khó khăn do cơn địa chấn tài chính toàn cầu tác động đến nền kinh tế. Các điểm yếu của mô hình kinh tế Trung Quốc áp dụng càng bị hun nóng bởi những căng thẳng xã hội. Bận dàn xếp trong nước vụ này, Trung Quốc không thích bị ai quấy rầy, từ bên ngoài vào thời điểm nhạy cảm. Sự trở lại châu Á của Mỹ đã được “bấm giờ” không đúng lúc!

Trình duyệt các kết quả chuyến thăm bốn nước châu Á kỳ này, Thủ tướng Ôn Gia Bảo chắc chắn sẽ thấy được cạnh tranh Trung – Mỹ trong khu vực, đặc biệt ở những nước liên quan đã làm tổn hại đến “màn tấn công quyến rũ” của Trung Quốc như thế nào? Cuộc chinh phục con tim và khối óc của bốn nước có thể cung cấp bài học gì cho sự trỗi dậy của Trung Quốc khi Mỹ đã quyết định trở lại châu Á?

Theo SGTT.