1 - Hồi ở Hà Nội, trước năm 1975, nhà tôi từng có lúc ở số 18 bis Nguyễn Biểu. Nhà bà Ngô Thị Huệ, Bảy Huệ ở cùng phố, số 16. Đó là hai căn nhà tập thể của ban Thống nhất Trung ương và ban Tổ chức Trung ương. Hai căn villa, mỗi hộ được phân một hoặc hai phòng. Trẻ con của hai nhà 16 và 18 vẫn thường qua lại chơi với nhau. Chẳng bao giờ bọn trẻ con trong khu tập thể nhìn thấy cha của Hoà, Bình, Linh (là các con của bà Bảy Huệ). Ông công tác ở miền Nam ác liệt suốt những năm hoà bình ở miền Bắc.

2 - Tháng 8 năm 1975, tôi vào Sài Gòn nhận công tác ở báo Phụ Nữ thuộc hội Phụ nữ thành phố. Chính là thời gian này, tôi mới có lần đầu tiên gặp mặt ông Nguyễn Văn Linh, chồng của dì Bảy Huệ. Cảm nhận đầu tiên của tôi về ông là ông có vẻ vừa nghiêm khắc, vừa hiền từ, giọng nói rất nhỏ nhẹ. Và, ngay buổi đầu gặp gỡ ấy, tôi đã nhận thấy ông là người rất tỉ mỉ, cụ thể. Ông bảo, ông có biết ba của tôi trong chiến tranh, ba tôi nói giọng Bắc giống ông, đeo mắt kiếng mà vẫn chỉ huy chiến đấu tốt.

3 - Khi thành phố Hồ Chí Minh tiến hành các đợt cải tạo công thương nghiệp, 1976 – 1977, cánh phóng viên các báo được phân công tham gia các đoàn công tác để viết bài phản ánh. Tôi theo một đoàn đi kiểm kê, kiểm soát các hộ đối tượng của đợt cải tạo. Ở chợ Bến Thành, đoàn kiểm tra phát hiện một tiểu thương bán trứng vịt giấu bớt so với tờ khai hai cần xé trứng. Đoàn đã phê phán, lập biên bản người tiểu thương nọ. Tôi đã hăng hái về toà soạn viết ngay một bài gửi cho anh Ba Giám ở báo Sài Gòn Giải Phóng (vì báo Phụ Nữ không phải là nhật báo). Bài viết ngắn có tựa đề Trứng vịt biết nói…, hàm ý chế giễu sự không trung thực của hộ tiểu thương bán trứng vịt kia, đã được báo Sài Gòn Giải Phóng đăng ngay hôm sau.

Tôi được chú Bảy Lý, anh Ba Giám và những người khác nữa khen là viết nhanh, viết sắc nên thích lắm. Hai ngày sau, gặp tôi, ông Linh nói rất nhẹ nhàng: “Con là nhà báo, đưa tin viết bài về các sự việc đang diễn ra là nhiệm vụ. Nhưng con cũng nên biết thêm điều này, người ta đi bán hột vịt, cho dù là tiểu thương bán sỉ đi nữa thì lời lãi chẳng được bao nhiêu đâu. Bà tiểu thương ấy giấu đi hai cần xé trứng vịt quả đúng là không trung thực trong nhìn nhận của con so với chủ trương mà Nhà nước đang thực hiện. Nhưng con có nghĩ rằng, người ta phải làm vậy là cái để người ta nuôi mấy đứa con ở nhà không con? Con viết như vậy không sai nhưng làm cho người ta đau lắm đấy! Cầm bút viết về một cái gì đó phải luôn cân nhắc, viết thế nào cho đúng, thể hiện cho được cái tâm của mình với cuộc sống của người dân, chia sẻ được nỗi đau của dân”. Tôi – một phóng viên trẻ lúc ấy mới vừa 23 tuổi đã nhận được bài học đầu tiên vô cùng sâu sắc như vậy về nghề báo, nhà báo. Bài học ấy mãi mãi tôi không thể nào quên.

4 - Ông Linh cũng là người có thói quen kiểm chứng các thông tin “ngoài luồng” với các thông tin chính thống. Ông bảo, không phải ông không tin các báo cáo chính thức, nhưng ông cần có thêm cơ sở để đảm bảo các báo cáo là sát thực với những gì đang diễn ra trong đời sống. Họp với các tổng biên tập chưa đủ, thỉnh thoảng ông lại gặp các nhà báo và những người bình thường khác. Khi thì một buổi càphê sáng, khi thì một bữa cơm trưa, cơm chiều. Ông hỏi han những người ông gặp xem chủ trương đó, sự việc đó, vấn đề đó dân đang nghĩ gì, và đám bay (những người ông gặp thường tuổi đều đáng hàng con cháu ông) đang nghĩ gì. Nếu dân nghĩ không giống với điều chúng ta đang nghĩ thì chúng ta phải làm gì ? Đó là câu hỏi thường trực mà ông Nguyễn Văn Linh, theo quan sát của chúng tôi, dù đang ở cương vị nào cũng luôn đau đáu tự đặt ra và ráo riết đi tìm câu trả lời.

Khi đất nước lâm vào cảnh “chân tường” của giai đoạn trước đổi mới, chúng tôi nhận thấy ông Linh thường xuyên lộ rõ sự trăn trở. Làm thế nào để thực hiện được chủ trương thuộc về nguyên tắc của Trung ương nhưng lại không được để cho đời sống nhân dân cứ khổ mãi, sản xuất và lưu thông cứ đình trệ mãi. Ông đã dám nhiều lần nêu chính kiến của mình về một số việc (trong đó có chủ trương cải tạo công thương nghiệp) – cho dù chính kiến ấy có đem đến cho ông những cam go, trắc trở. Đang ở trong Bộ Chính trị, công tác ở Trung ương, ông ra khỏi Bộ Chính trị, về lại thành phố Hồ Chí Minh làm bí thư Thành uỷ. Ông tiếp nhận những thay đổi thăng trầm ấy với một thái độ bình thản. Và khi ông trở lại vị trí Thường trực Ban bí thư rồi Tổng bí thư, chúng tôi nhận thấy ở ông cũng một thái độ bình thản ấy. Đám chúng tôi cũng đã bao lần “tác nghiệp, điều tra” về các thăng trầm chính trị của ông, nhưng tuyệt nhiên chỉ có những tâm sự, những bài học đầy khôn ngoan trong ứng xử chứ không có bất cứ sự cay cú nào.

5 - Cái hồi ông Linh không ở trong Bộ Chính trị nữa, sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V (1982), tôi nhớ chuyện ông bảo các cán bộ giúp việc chuẩn bị cho ông về thành phố Hồ Chí Minh bằng máy bay dân dụng, thay vì đi chuyên cơ như trước đó. Anh em nói, văn phòng trung ương không có ý kiến gì thì mình cứ đi bình thường, mắc gì phải thay đổi. Ông nghiêm mặt bảo: “Đừng có đợi gì hết. Mình phải tự biết, tự thu xếp để cho anh em văn phòng dễ xử sự”. Về tới nhà, bà Bảy Huệ hỏi han về chuyện thay đổi đó, ông cười tươi vỗ vỗ vào vai bà: “Ờ, ờ, khoẻ rồi, sẽ bớt đi lại họp hành hơn, ở nhà với bà nhiều hơn một chút”...

“Bà tiểu thương ấy giấu đi hai cần xé trứng vịt quả đúng là không trung thực trong nhìn nhận của con so với chủ trương mà Nhà nước đang thực hiện. Nhưng con có nghĩ rằng, người ta phải làm vậy là cái để người ta nuôi mấy đứa con ở nhà không con?” 

Theo SGTT.